Khi nhắc đến bạo lực gia đình, nhiều người lập tức nghĩ đến những vết bầm tím, những trận đòn roi. Nhưng có một dạng bạo lực không để lại dấu vết trên da thịt, lại hằn sâu vào trong tâm trí, đó là bạo lực tinh thần. Nó không ồn ào, không có hiện trường để chụp ảnh làm bằng chứng, nhưng lại âm thầm bào mòn lòng tự trọng, sự an toàn và khả năng yêu thương của con người. Trong một xã hội coi trọng chữ "hòa thuận", bạo lực tinh thần thường bị che giấu sau cánh cửa nhà, được ngụy trang bằng sự hòa thuận dã tạo và vì thế nó càng nguy hiểm.
Không cần nắm đấm, bạo lực tinh thần sử dụng ngôn ngữ, thái độ và quyền lực để kiểm soát người khác. Đó là việc liên tục chửi mắng, miệt thị, so sánh, hạ thấp là sự im lặng trừng phạt kéo dài nhiều ngày, là kiểm soát tài chính đến mức phải xin từng đồng, là cô lập khỏi bạn bè, gia đình, là đe dọa là thao túng khiến nạn nhân.
Có thể nhận thấy rằng hiện nay bạo lực tinh thần ngày càng phổ biến, có có muôn hình vạn trạng để chính người trong cuộc không nhận thấy rằng mình đang ở trong tình báo động, bởi vì văn hóa con người Việt Nam vốn quen với những quan niệm như “đóng cửa bảo nhau”, “xấu chàng hổ ai” đã khiến nhiều người, đặc biệt là phụ nữ, chọn cách im lặng trước bạo lực gia đình vì sợ điều tiếng, sợ tan vỡ hạnh phúc và lo lắng cho con cái. Đáng buồn hơn, sự im lặng ấy đôi khi lại bị người gây bạo lực xem như sự chấp nhận, khiến những tổn thương cứ âm thầm kéo dài. Nhiều hành vi kiểm soát còn được ngụy trang dưới danh nghĩa tình yêu và sự quan tâm, như kiểm tra điện thoại, cấm đoán công việc hay tự ý quyết định mọi việc thay người khác. Bạo lực tinh thần vì thế trở nên khó nhận diện, bởi không để lại vết thương trên cơ thể nhưng có thể gây ra những nỗi đau sâu sắc trong tâm hồn. Khi nạn nhân tìm kiếm sự giúp đỡ, họ đôi khi chỉ nhận được lời khuyên chung chung như “về nói chuyện lại với nhau”, khiến họ càng cảm thấy cô đơn và bất lực. Đáng lo ngại hơn, trẻ em lớn lên trong môi trường bạo lực có thể xem việc kiểm soát, xúc phạm và làm tổn thương nhau là điều bình thường trong tình yêu. Những trải nghiệm ấy có thể trở thành vết hằn tâm lý, khiến các em vô tình lặp lại vòng luẩn quẩn bạo lực khi trưởng thành. Vì vậy, mỗi chúng ta cần học cách lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng , đồng thời nhận diện, lên tiếng trước bạo lực tinh thần để mỗi gia đình thực sự là nơi bình yên, yêu thương chứ không phải nơi gieo rắc nỗi sợ hãi
Bạo lực tinh thần không có hậu quả ngay lập tức, nó diễn ra thầm lặng, tuy nhiên hậu quả để lại vô cùng lớn cho chính người trong cuộc, gia đình và xã hội. Đối với người bị bạo lực họ sẽ bị rối loạn stress sau sang chấn. mất ngủ, trầm cảm v.v Nhiều nghiên cứu trong nước ghi nhận phụ nữ bị bạo lực tinh thần có nguy cơ trầm cảm cao gấp 2-3 lần. Lòng tự trọng bị bào mòn khiến họ tin mình "không xứng đáng", từ đó không dám tìm việc, không dám ly hôn, không dám bảo vệ con.
- Ở trẻ em chứng kiến: Trẻ không cần bị mắng trực tiếp, chỉ cần nghe bố hạ nhục mẹ mỗi tối cũng đủ hình thành não bộ trong trạng thái báo động liên tục. Hệ quả là giảm khả năng tập trung, học kém, tự ti, dễ hung hăng hoặc ngược lại, thu mình quá mức. Lớn lên, các em có xu hướng hoặc trở thành kẻ kiểm soát, hoặc chấp nhận bị kiểm soát.
- Ở gia đình và xã hội: Một gia đình vận hành bằng sợ hãi không thể nuôi dưỡng sự tin cậy. Khi hàng triệu gia đình như vậy tồn tại, xã hội mất đi năng suất lao động, tăng chi phí y tế tâm thần, và quan trọng hơn, mất đi năng lực yêu thương lành mạnh.
Bạo lực tinh thần không để lại sẹo trên da, nhưng để lại sẹo trong cách một người nhìn vào gương, trong cách một đứa trẻ tin vào tình yêu. Chống lại nó không bắt đầu bằng những khẩu hiệu lớn, mà bắt đầu bằng việc dám gọi đúng tên: đây là bạo lực, không phải tình thương. Khi mỗi người học được cách tranh luận mà không hạ nhục, giận dữ mà không đe dọa, yêu thương mà không kiểm soát, ngôi nhà mới thực sự trở thành nơi trú ẩn, để bạo lực tinh thần không còn là nguyên nhân cho sự đỗ vỡ của hôn nhân.Và một xã hội chỉ có thể mạnh lên khi những cánh cửa đóng lại không còn che giấu những tiếng khóc trong im lặng./.
Thực hiện: Trịnh Nhàn (Trạm Y tế Thạnh Đông)
