Chăm sóc và bảo vệ sức khỏe Nhân dân là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành y tế và của cả cộng đồng. Trong đó, khám sức khỏe toàn dân là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, giúp người dân được kiểm tra, đánh giá tình trạng sức khỏe, chủ động phát hiện sớm bệnh tật và các yếu tố nguy cơ để có biện pháp tư vấn, quản lý, điều trị hoặc chuyển tuyến kịp thời. Đây không chỉ đơn thuần là một đợt khám bệnh mà còn là bước quan trọng trong việc thay đổi nhận thức của người dân từ “có bệnh mới đi khám” sang “chủ động kiểm tra sức khỏe để phòng bệnh”.
Trong quá trình triển khai khám sức khỏe toàn dân tại địa phương, một trong những điểm nổi bật là cán bộ y tế không chỉ ngồi chờ người dân đến trạm y tế mà còn chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, đi từng nhà, gặp từng người, giải thích trực tiếp về ý nghĩa của việc khám sức khỏe, nhất là đối với người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, trẻ em, người khuyết tật và những người ít có điều kiện tiếp cận các dịch vụ y tế.
Việc “đi từng nhà, đến từng người” tuy vất vả nhưng lại mang đến nhiều kết quả thiết thực. Qua tiếp xúc trực tiếp, cán bộ y tế có điều kiện hiểu rõ hơn hoàn cảnh, tình trạng sức khỏe và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của từng người dân. Có những người trước đó ít quan tâm đến việc khám sức khỏe định kỳ, nhưng sau khi được cán bộ y tế giải thích mới hiểu rằng nhiều bệnh lý như tăng huyết áp, đái tháo đường và một số bệnh mạn tính có thể diễn biến âm thầm trong thời gian dài mà người bệnh không nhận biết. Khi được phát hiện sớm, người dân có thể được tư vấn, theo dõi và quản lý phù hợp, hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển nặng.
Qua đợt khám cũng cho thấy công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu tại cộng đồng có vai trò rất quan trọng. Trạm y tế không chỉ là nơi khám chữa bệnh khi người dân bị ốm mà còn là nơi theo dõi, quản lý sức khỏe lâu dài, tư vấn phòng bệnh và hướng dẫn người dân xây dựng lối sống lành mạnh. Khi cán bộ y tế đến tận hộ gia đình, khoảng cách giữa người dân và cơ sở y tế được rút ngắn. Những vấn đề sức khỏe mà người dân còn e ngại hoặc chưa biết cách giải quyết cũng có cơ hội được trao đổi cụ thể hơn.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai khám sức khỏe toàn dân cũng bộc lộ một số hạn chế về nhận thức của người dân. Một bộ phận người dân vẫn còn tâm lý chủ quan, cho rằng bản thân “không đau, không bệnh thì không cần khám”. Một số người chỉ tìm đến cơ sở y tế khi bệnh đã có biểu hiện rõ ràng hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, lao động. Đây là một trong những trở ngại lớn đối với mục tiêu phát hiện sớm và quản lý sức khỏe chủ động.
Một số trường hợp khác chưa nhận thức đầy đủ về giá trị của khám sức khỏe định kỳ. Người dân có thể quan tâm nhiều hơn đến việc điều trị khi đã mắc bệnh mà chưa chú trọng đến việc phòng bệnh. Có người còn cho rằng khám sức khỏe là mất thời gian, không cần thiết hoặc chỉ dành cho người lớn tuổi và người đang mắc bệnh. Chính những suy nghĩ này khiến việc vận động người dân tham gia đôi khi gặp không ít khó khăn. Cán bộ y tế phải giải thích nhiều lần, kiên trì vận động và hướng dẫn để người dân hiểu rằng khám sức khỏe không phải chỉ để tìm bệnh mà còn giúp biết được các yếu tố nguy cơ, từ đó điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động, sinh hoạt và theo dõi sức khỏe phù hợp.
Bên cạnh đó, một bộ phận người dân còn chưa quan tâm đầy đủ đến việc cung cấp thông tin sức khỏe, cập nhật hồ sơ hoặc sử dụng các tiện ích số trong quản lý sức khỏe. Việc xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử và tích hợp thông tin thông qua ứng dụng VNeID là một bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số y tế, nhưng để thực hiện hiệu quả cần có sự phối hợp và chủ động của chính người dân. Một số người, đặc biệt là người lớn tuổi, còn gặp khó khăn trong việc sử dụng điện thoại thông minh, ứng dụng số hoặc chưa hiểu rõ lợi ích của việc quản lý thông tin sức khỏe bằng phương thức điện tử.
Thực tế trên cho thấy, khám sức khỏe toàn dân muốn đạt hiệu quả lâu dài thì không thể chỉ dựa vào hoạt động khám một lần. Quan trọng hơn là phải hình thành được thói quen theo dõi sức khỏe thường xuyên. Mỗi người dân cần hiểu rằng sức khỏe là tài sản quý giá và việc bảo vệ sức khỏe phải được thực hiện ngay cả khi cơ thể chưa xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Thông qua hoạt động khám sức khỏe toàn dân, mục tiêu đặt ra là nhằm chủ động phát hiện sớm bệnh tật và các yếu tố nguy cơ, kịp thời tư vấn, quản lý, điều trị hoặc chuyển tuyến; góp phần nâng cao chất lượng dân số và cuộc sống của Nhân dân. Đây cũng là cơ hội để ngành y tế tiếp cận gần hơn với cộng đồng, nắm bắt tình hình sức khỏe của người dân và chủ động triển khai các biện pháp chăm sóc sức khỏe phù hợp.
Đặc biệt, hoạt động này góp phần từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu sức khỏe toàn dân, quản lý sức khỏe liên tục thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử và ứng dụng VNeID, gắn với chuyển đổi số trong y tế. Khi thông tin sức khỏe được cập nhật đầy đủ và quản lý liên tục, người dân sẽ có điều kiện theo dõi sức khỏe của mình thuận lợi hơn; cán bộ y tế cũng có thêm cơ sở để tư vấn, theo dõi và quản lý sức khỏe phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Để mục tiêu này trở thành kết quả thực chất, cần sự chung tay của chính quyền, ngành y tế, các tổ chức đoàn thể, gia đình và từng người dân. Chính quyền địa phương cần tiếp tục quan tâm chỉ đạo, tạo điều kiện cho công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Cán bộ y tế cần phát huy vai trò gần dân, sát dân, kiên trì tuyên truyền bằng những cách dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Gia đình cần quan tâm, nhắc nhở các thành viên, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh mạn tính, duy trì việc khám và theo dõi sức khỏe định kỳ.
Quan trọng nhất, mỗi người dân cần thay đổi nhận thức và hành động của chính mình. Không nên đợi đến khi bệnh nặng mới tìm đến cơ sở y tế. Hãy chủ động tham gia khám sức khỏe, thực hiện các hướng dẫn của nhân viên y tế, theo dõi các chỉ số sức khỏe cần thiết, ăn uống hợp lý, tăng cường vận động, hạn chế các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống lành mạnh. Khi có dấu hiệu bất thường, cần đến cơ sở y tế để được tư vấn và kiểm tra thay vì tự điều trị hoặc chủ quan bỏ qua.
Khám sức khỏe toàn dân cũng là dịp để khẳng định và nâng cao vai trò của y tế cơ sở trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Khi cán bộ y tế có mặt tại cộng đồng, đến từng hộ gia đình và lắng nghe từng người dân, công tác y tế không còn dừng lại ở việc chữa bệnh mà chuyển mạnh sang phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe lâu dài. Đây chính là nền tảng để xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh và một hệ thống y tế gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
Có thể nói, một đợt khám sức khỏe toàn dân thành công không chỉ được đánh giá bằng số người đã được khám, mà còn bằng sự thay đổi trong nhận thức của người dân sau đợt khám. Nếu trước đây nhiều người nghĩ rằng “không bệnh thì không cần khám”, thì mục tiêu cần hướng tới là hình thành suy nghĩ mới: chủ động khám để biết sức khỏe, biết nguy cơ để phòng bệnh và biết cách quản lý sức khỏe của bản thân lâu dài.
Mỗi lần cán bộ y tế đến từng nhà là một lần đưa kiến thức chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với người dân. Mỗi người dân chủ động tham gia khám sức khỏe là thêm một bước bảo vệ bản thân và gia đình. Khi chính quyền, ngành y tế và cộng đồng cùng đồng hành, công tác chăm sóc sức khỏe sẽ ngày càng chủ động, hiệu quả và bền vững; góp phần nâng cao chất lượng dân số, chất lượng cuộc sống và số năm sống khỏe mạnh của Nhân dân./.
Thực hiện: Trịnh Nhàn (Trạm Y tế xã Thạnh Đông)
